Dr. Nurderen ÖZBEK
  02-07-2020 00:47:00

2. SALGIN GÜNLERİNDE İSTANBUL ALGISI

Bu yazı dizisine başlarken amacım tarihi süreçte İstanbul’u uzaktan gözlemleyenlerin ya da sokak aralarında gezinerek deneyimleyenlerin farklı algılarını görmek, bunu yaparken aynı zamanda kentin değişimini de onların gözünden yansıtmaktı. Ancak sadece İstanbul’u değil, bütün dünyayı durma noktasına getiren bir virüs, günümüzdeki kent algısını da aniden değiştiriverdi.

Şehirleri hayalete dönüştüren bu gelişme sırasında İstanbul’u uzaktan gözlemlemek de yakından deneyimlemek de alışıla geldik şekilde mümkün olmadı. Kuşbakışı gözlem olanağı sağlayan hava ulaşımı yoktu, bin yıllardır Marmara Denizi’nden gemilerle yaklaşan meraklı gözlerin tasvirlerine konu olan şehir silüeti artık denizden gözlemlenemiyordu. Daha yaklaşıp sokak aralarına girmeye başlayınca gündelik akıştaki değişim belirgin olarak fark ediliyordu.

Yaşamın son derece hareketli ilerlediği, omuz omuza yürüyen kalabalıkların, gürültünün hakim olduğu şehir, git gide artan kısıtlamalarla sessizliğe büründü. En yakın akrabalarımız, komşularımız, arkadaşlarımız potansiyel tehlike haline geldi. Sokak deneyimimiz mahalledeki market, eczane gibi acil ihtiyaçlarımızı karşılayacağımız mekanların ötesine geçemedi. Bu küçük alan içindeki sosyalleşmemiz ancak işlerine devam etmek zorunda olan kişilerle mümkün oldu. O da mesafeyi koruyarak. Karşılaştığımız insanları tanımamızı zorlaştıran maske takma zorunluluğu hala hayati öneme sahip ve virüsten korunmak için sosyal izolasyon salgın günlerinin olmazsa olmazı.

Büyük değişimler ya önemli buluşlar, ya savaşlar ya da salgın hastalıklar gibi yaşam akışında kırılma yaratan olaylarla başlıyor. Geçmişte geniş kitleleri etkileyen salgınların hem şehirlerin şekillenmesine hem de yaşantıların değişimine dolaylı olarak etki ettiği biliniyor.

Antik Yunan’da salgınların, yer altından çıkan “miasma” adı verilen zehirli gazlarla yayıldığı düşünüldükten sonra yollar taş döşenmeye, binalardaki çatlaklar sıvanmaya yani kent kaplanmaya başladı [1].

On dokuzuncu yüzyıldaki kolera ve veba salgınları kanalizasyon sisteminin düzenlenmesini sağlarken, üstündeki yolların da genişletilmesini getirdi. Kapı eşiklerinden bina temellerine kadar birçok değişiklik gerçekleşti. Kireç, kolay temin edildiği için salgınlar sırasında sıkça kullanılan bir dezenfektandı. Bu dönemlerde bina cepheleri kireçle badana ediliyordu. Karantina istasyonları, dezenfeksiyon evleri kuruldu.

Ressam Ali Rıza Bey’in çizimiyle Salacak Karantinahanesi [2]

Bazı şehirlerde radikal çözümler de uygulandı. Virüsün yakılarak yok edilmesi yaygın olarak kullanılan bir yöntemdi. Osmanlı Devleti eğer evin içindeki eşya dezenfekte edilemiyorsa bedeli kolera tahsisatından ödenmek üzere evin tamamının yakılması kararını almıştı. 1865 yılında İstanbul’daki kolera salgını Hasköy ve civarını yok eden bir yangınla son buldu [2]. Aynı şekilde 1900’de Honolulu’da vebanın yayıldığı Çin Mahallesi’nin yakılmasına karar verildi. Ancak rüzgarın yön değiştirmesiyle bütün şehir yandı.

Yirminci yüzyıl başlarında, iyileşme ve hijyen kavramlarının son derece önem kazandığı bir dönemde ortaya çıkan Modern Mimarlık Akımı’ndaki sadeliğin ve temiz görüntünün ise on dokuzuncu yüzyıldaki salgınlarla bağlantılı olduğu söylenebilir. Tüberküloz salgını sırasında “karanlıkta otuz yıl, güneşte otuz saniye” sloganıyla güneşin önemi vurgulanırken, “her zaman pencere açıkken uyu” sloganıyla da ışık ve temiz havanın iyileştirmede etkisi dile getirilmişti. Modernizmle özdeşleşen düz çatılar, balkonlar, teraslar, geniş bahçeler, yürüyüş yolları aslında hastaların sanatoryumlarda iyileşmek için nefes alabilecekleri yerlerdi. Bunlar aynı zamanda konutlar için de ilham kaynağı oldu. Her biri kendi bahçe terasına sahip daireler, çatısında bir kilometrelik koşu parkuru olan apartmanlar tasarlandı [3].

Villa Savoye (a box in the air), Le Corbusier (1929-1931)

Bugün yaşadığımız salgın da günümüzdeki kent düzenini değiştirebilecek mi?

Artık yapı-insan yoğunluğu daha çok sorgulanıyor. İstanbul binlerce yıllık tarih katmanının son katında, gittikçe yükselen binaları, yeşil alan bırakmamacasına kaplanan zeminleri, gittikçe daha da artan otoyollarıyla beton şehir algısını pekiştirmeye devam ederken, koronavirüs gelecekte en azından çevresinde oluşacak yeni yerleşmelerde doğaya önem veren, dingin yaşam için bir adım atılmasını sağlayacak mı?

Bugüne kadar şehrin merkezdeki yüksek binalarda yaşamak bir ayrıcalıktı. İmkanı olanların karantina günlerinde bahçeli evlere geçtiğini gördük. Bu sayede hem sosyal mesafeyi korumak, hem de özgürce doğayla bir arada olmak mümkün.

Nüfus yoğunluğunun yarattığı yığılmaların önüne geçmek için kentlerin tek merkez etrafında gelişmek yerine çok merkezli yerleşmelerden oluşması tartışmaları başladı. Artık yaşanabilir ve sürdürülebilir kentlerin, insanların ihtiyaçlarını kısa mesafelerde karşılayabileceği, açık alanlara ulaşımın kolay olduğu, iş ortamını gündelik yaşama dahil eden kentler olacağı düşünülüyor. Trafiği de büyük oranda azaltacak olan bu sistem, yeniden mahalle ve insan ölçeğini önemli hale getiriyor.

Geleceğin akıllı kentlerinde ihtiyaçların giderilmesi için gereken çoğu şey telefonlara indirgenirken, gündelik yaşamın her yere yürüyerek ulaşılabilecek mesafelerde gerçekleşmesi olmazsa olmazlarımız olacak belki. Dünyadaki bazı kentler bisiklet alt yapı çalışmalarını hızlandırdılar. Elektrikli bisiklet, scooter gibi ucuz ve kolay ulaşım sağlayan mikromobilite araçlarının kullanımının insan ve çevre sağlığına katkıları olacağı aşikar. Adeta köy ya da küçük kent yaşamını akla getiren bu düşünceler, İstanbul’un da dahil olduğu metropollerin dışında yeni yaşam alanları oluşturabilecek mi? Kentlerin şekillenmesine etkisi olan diğer salgınlar gibi koronavirüs salgını da önümüzdeki on yıllarda kent algısını bu denli değiştirebilecek mi?

 

1. Lynteris, C. (2018). Plug and the City, Routledge, London.

2. Yıldırım, N. Osmanlı Coğrafyasında Karantina Uygulamalarına İsyanlar “Karantina İstemezük”

3. Campbell, M. (2005). What Tuberculosis did for Modernism: The Influence of a Curative Environment on Modernist Design and Architecture, Cambridge Journals Madical History, London.

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARŞİVİ
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 23 16 1 6 41 17 54 +24
2 Konyaspor 22 13 3 6 34 16 45 +18
3 Alanyaspor 23 11 7 5 41 33 38 +8
4 Adana Demirspor 23 10 6 7 35 25 37 +10
5 Fenerbahçe 23 10 6 7 36 28 37 +8
6 Beşiktaş 23 10 7 6 35 31 36 +4
7 Hatayspor 23 11 9 3 32 34 36 -2
8 Başakşehir FK 22 10 8 4 31 23 34 +8
9 Gaziantep FK 22 9 8 5 27 28 32 -1
10 Sivasspor 23 7 6 10 30 24 31 +6
11 Kayserispor 23 8 8 7 31 32 31 -1
12 Fatih Karagümrük 23 8 9 6 29 36 30 -7
13 Kasımpaşa 23 7 10 6 30 31 27 -1
14 Göztepe 23 7 10 6 28 31 27 -3
15 Galatasaray 23 7 10 6 28 33 27 -5
16 Giresunspor 23 7 11 5 22 25 26 -3
17 Antalyaspor 23 6 11 6 23 34 24 -11
18 Çaykur Rizespor 23 6 13 4 21 39 22 -18
19 Altay 23 5 15 3 24 38 18 -14
20 Yeni Malatyaspor 22 4 14 4 18 38 16 -20
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 21 14 4 3 37 17 45 +20
2 MKE Ankaragücü 21 14 4 3 34 16 45 +18
3 BB Erzurumspor 21 11 5 5 34 24 38 +10
4 Bandırmaspor 21 11 7 3 34 21 36 +13
5 İstanbulspor 21 11 7 3 35 25 36 +10
6 Eyüpspor 20 10 4 6 30 22 36 +8
7 Samsunspor 20 9 5 6 31 23 33 +8
8 Adanaspor 21 9 7 5 26 21 32 +5
9 Manisa FK 21 8 9 4 25 27 28 -2
10 Tuzlaspor 20 7 7 6 21 20 27 +1
11 Keçiörengücü 21 7 9 5 28 32 26 -4
12 Gençlerbirliği 21 8 11 2 24 32 26 -8
13 Boluspor 19 6 7 6 21 21 24 0
14 Kocaelispor 21 7 11 3 20 28 24 -8
15 Menemenspor 21 5 8 8 24 35 23 -11
16 Altınordu 21 7 13 1 27 45 22 -18
17 Bursaspor 20 5 10 5 23 31 20 -8
18 Denizlispor 21 5 12 4 20 32 19 -12
19 Balıkesirspor 20 2 16 2 14 36 8 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2022 Kayserispor vs Hatayspor
 04/02/2022 Konyaspor vs Giresunspor
 05/02/2022 Gaziantep FK vs Sivasspor
 05/02/2022 Fatih Karagümrük vs Yeni Malatyaspor
 05/02/2022 Trabzonspor vs Kasımpaşa
 05/02/2022 Fenerbahçe vs Başakşehir FK
 06/02/2022 Alanyaspor vs Galatasaray
 06/02/2022 Çaykur Rizespor vs Adana Demirspor
 06/02/2022 Beşiktaş vs Antalyaspor
 06/02/2022 Göztepe vs Altay
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/02/2022 Keçiörengücü vs Samsunspor
 05/02/2022 Tuzlaspor vs Balıkesirspor
 05/02/2022 Bursaspor vs Altınordu
 05/02/2022 Denizlispor vs Eyüpspor
 06/02/2022 Bandırmaspor vs Ümraniyespor
 06/02/2022 BB Erzurumspor vs Manisa FK
 06/02/2022 Menemenspor vs Adanaspor
 06/02/2022 Gençlerbirliği vs MKE Ankaragücü
 07/02/2022 Kocaelispor vs Boluspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/02/2022 Adıyaman FK vs İnegölspor
 05/02/2022 Ergene Velimeşe vs Somaspor
 05/02/2022 Etimesgut Belediyespor vs Niğde Anadolu FK
 06/02/2022 Afjet Afyonspor vs 1461 Trabzon FK
 06/02/2022 Diyarbekir Spor vs Ankaraspor
 06/02/2022 Kahramanmaraşspor vs Sarıyer
 06/02/2022 Sakaryaspor vs Van Spor FK
 06/02/2022 Serik Belediyespor vs Çorum FK
 06/02/2022 Sivas Belediyespor vs Bayburt Özel İdare Spor
 06/02/2022 Turgutluspor vs Bodrumspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 05/02/2022 Arnavutköy Belediye vs Fatsa Belediyespor
 05/02/2022 Elazığspor vs Osmaniyespor FK
 05/02/2022 Hendek Spor vs Artvin Hopaspor
 05/02/2022 Kahta 02 Spor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 05/02/2022 Sancaktepe FK vs Çatalcaspor
 06/02/2022 Batman Petrolspor vs Başkent Gözgözler Akademi FK
 06/02/2022 Belediye Kütahyaspor vs Bergama Belediyespor
 06/02/2022 Erbaaspor vs Bursa Yıldırımspor
 06/02/2022 Nevşehir Belediyespor vs Karaman Belediyespor
 09/02/2022 Artvin Hopaspor - Kahta 02 Spor Kahta 02 Spor ligde deplasmandaki son 10 maçında hiç kazanamadı  Artvin Hopaspor yenilmez
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI