Dr. Nurderen ÖZBEK
  02-07-2020 00:47:00

2. SALGIN GÜNLERİNDE İSTANBUL ALGISI

Bu yazı dizisine başlarken amacım tarihi süreçte İstanbul’u uzaktan gözlemleyenlerin ya da sokak aralarında gezinerek deneyimleyenlerin farklı algılarını görmek, bunu yaparken aynı zamanda kentin değişimini de onların gözünden yansıtmaktı. Ancak sadece İstanbul’u değil, bütün dünyayı durma noktasına getiren bir virüs, günümüzdeki kent algısını da aniden değiştiriverdi.

Şehirleri hayalete dönüştüren bu gelişme sırasında İstanbul’u uzaktan gözlemlemek de yakından deneyimlemek de alışıla geldik şekilde mümkün olmadı. Kuşbakışı gözlem olanağı sağlayan hava ulaşımı yoktu, bin yıllardır Marmara Denizi’nden gemilerle yaklaşan meraklı gözlerin tasvirlerine konu olan şehir silüeti artık denizden gözlemlenemiyordu. Daha yaklaşıp sokak aralarına girmeye başlayınca gündelik akıştaki değişim belirgin olarak fark ediliyordu.

Yaşamın son derece hareketli ilerlediği, omuz omuza yürüyen kalabalıkların, gürültünün hakim olduğu şehir, git gide artan kısıtlamalarla sessizliğe büründü. En yakın akrabalarımız, komşularımız, arkadaşlarımız potansiyel tehlike haline geldi. Sokak deneyimimiz mahalledeki market, eczane gibi acil ihtiyaçlarımızı karşılayacağımız mekanların ötesine geçemedi. Bu küçük alan içindeki sosyalleşmemiz ancak işlerine devam etmek zorunda olan kişilerle mümkün oldu. O da mesafeyi koruyarak. Karşılaştığımız insanları tanımamızı zorlaştıran maske takma zorunluluğu hala hayati öneme sahip ve virüsten korunmak için sosyal izolasyon salgın günlerinin olmazsa olmazı.

Büyük değişimler ya önemli buluşlar, ya savaşlar ya da salgın hastalıklar gibi yaşam akışında kırılma yaratan olaylarla başlıyor. Geçmişte geniş kitleleri etkileyen salgınların hem şehirlerin şekillenmesine hem de yaşantıların değişimine dolaylı olarak etki ettiği biliniyor.

Antik Yunan’da salgınların, yer altından çıkan “miasma” adı verilen zehirli gazlarla yayıldığı düşünüldükten sonra yollar taş döşenmeye, binalardaki çatlaklar sıvanmaya yani kent kaplanmaya başladı [1].

On dokuzuncu yüzyıldaki kolera ve veba salgınları kanalizasyon sisteminin düzenlenmesini sağlarken, üstündeki yolların da genişletilmesini getirdi. Kapı eşiklerinden bina temellerine kadar birçok değişiklik gerçekleşti. Kireç, kolay temin edildiği için salgınlar sırasında sıkça kullanılan bir dezenfektandı. Bu dönemlerde bina cepheleri kireçle badana ediliyordu. Karantina istasyonları, dezenfeksiyon evleri kuruldu.

Ressam Ali Rıza Bey’in çizimiyle Salacak Karantinahanesi [2]

Bazı şehirlerde radikal çözümler de uygulandı. Virüsün yakılarak yok edilmesi yaygın olarak kullanılan bir yöntemdi. Osmanlı Devleti eğer evin içindeki eşya dezenfekte edilemiyorsa bedeli kolera tahsisatından ödenmek üzere evin tamamının yakılması kararını almıştı. 1865 yılında İstanbul’daki kolera salgını Hasköy ve civarını yok eden bir yangınla son buldu [2]. Aynı şekilde 1900’de Honolulu’da vebanın yayıldığı Çin Mahallesi’nin yakılmasına karar verildi. Ancak rüzgarın yön değiştirmesiyle bütün şehir yandı.

Yirminci yüzyıl başlarında, iyileşme ve hijyen kavramlarının son derece önem kazandığı bir dönemde ortaya çıkan Modern Mimarlık Akımı’ndaki sadeliğin ve temiz görüntünün ise on dokuzuncu yüzyıldaki salgınlarla bağlantılı olduğu söylenebilir. Tüberküloz salgını sırasında “karanlıkta otuz yıl, güneşte otuz saniye” sloganıyla güneşin önemi vurgulanırken, “her zaman pencere açıkken uyu” sloganıyla da ışık ve temiz havanın iyileştirmede etkisi dile getirilmişti. Modernizmle özdeşleşen düz çatılar, balkonlar, teraslar, geniş bahçeler, yürüyüş yolları aslında hastaların sanatoryumlarda iyileşmek için nefes alabilecekleri yerlerdi. Bunlar aynı zamanda konutlar için de ilham kaynağı oldu. Her biri kendi bahçe terasına sahip daireler, çatısında bir kilometrelik koşu parkuru olan apartmanlar tasarlandı [3].

Villa Savoye (a box in the air), Le Corbusier (1929-1931)

Bugün yaşadığımız salgın da günümüzdeki kent düzenini değiştirebilecek mi?

Artık yapı-insan yoğunluğu daha çok sorgulanıyor. İstanbul binlerce yıllık tarih katmanının son katında, gittikçe yükselen binaları, yeşil alan bırakmamacasına kaplanan zeminleri, gittikçe daha da artan otoyollarıyla beton şehir algısını pekiştirmeye devam ederken, koronavirüs gelecekte en azından çevresinde oluşacak yeni yerleşmelerde doğaya önem veren, dingin yaşam için bir adım atılmasını sağlayacak mı?

Bugüne kadar şehrin merkezdeki yüksek binalarda yaşamak bir ayrıcalıktı. İmkanı olanların karantina günlerinde bahçeli evlere geçtiğini gördük. Bu sayede hem sosyal mesafeyi korumak, hem de özgürce doğayla bir arada olmak mümkün.

Nüfus yoğunluğunun yarattığı yığılmaların önüne geçmek için kentlerin tek merkez etrafında gelişmek yerine çok merkezli yerleşmelerden oluşması tartışmaları başladı. Artık yaşanabilir ve sürdürülebilir kentlerin, insanların ihtiyaçlarını kısa mesafelerde karşılayabileceği, açık alanlara ulaşımın kolay olduğu, iş ortamını gündelik yaşama dahil eden kentler olacağı düşünülüyor. Trafiği de büyük oranda azaltacak olan bu sistem, yeniden mahalle ve insan ölçeğini önemli hale getiriyor.

Geleceğin akıllı kentlerinde ihtiyaçların giderilmesi için gereken çoğu şey telefonlara indirgenirken, gündelik yaşamın her yere yürüyerek ulaşılabilecek mesafelerde gerçekleşmesi olmazsa olmazlarımız olacak belki. Dünyadaki bazı kentler bisiklet alt yapı çalışmalarını hızlandırdılar. Elektrikli bisiklet, scooter gibi ucuz ve kolay ulaşım sağlayan mikromobilite araçlarının kullanımının insan ve çevre sağlığına katkıları olacağı aşikar. Adeta köy ya da küçük kent yaşamını akla getiren bu düşünceler, İstanbul’un da dahil olduğu metropollerin dışında yeni yaşam alanları oluşturabilecek mi? Kentlerin şekillenmesine etkisi olan diğer salgınlar gibi koronavirüs salgını da önümüzdeki on yıllarda kent algısını bu denli değiştirebilecek mi?

 

1. Lynteris, C. (2018). Plug and the City, Routledge, London.

2. Yıldırım, N. Osmanlı Coğrafyasında Karantina Uygulamalarına İsyanlar “Karantina İstemezük”

3. Campbell, M. (2005). What Tuberculosis did for Modernism: The Influence of a Curative Environment on Modernist Design and Architecture, Cambridge Journals Madical History, London.

  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARŞİVİ
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 25 17 5 3 50 19 54 +31
2 Beşiktaş 25 17 5 3 56 26 54 +30
3 Fenerbahçe 25 16 6 3 47 27 51 +20
4 Trabzonspor 25 14 5 6 32 24 48 +8
5 Alanyaspor 25 12 7 6 40 24 42 +16
6 Hatayspor 25 12 7 6 42 30 42 +12
7 Gaziantep FK 26 10 6 10 37 29 40 +8
8 Fatih Karagümrük 25 10 8 7 39 34 37 +5
9 Antalyaspor 25 7 6 12 24 29 33 -5
10 Göztepe 25 8 9 8 35 31 32 +4
11 Konyaspor 25 8 10 7 32 30 31 +2
12 Sivasspor 24 7 7 10 28 29 31 -1
13 Yeni Malatyaspor 26 7 9 10 33 35 31 -2
14 Kasımpaşa 25 8 12 5 29 40 29 -11
15 Çaykur Rizespor 25 6 10 9 30 42 27 -12
16 Kayserispor 25 6 12 7 17 30 25 -13
17 BB Erzurumspor 25 6 12 7 24 39 25 -15
18 Başakşehir FK 25 6 13 6 28 44 24 -16
19 Denizlispor 26 5 15 6 23 46 21 -23
20 Gençlerbirliği 25 5 14 6 21 46 21 -25
21 MKE Ankaragücü 24 5 14 5 27 40 20 -13
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 23 16 2 5 38 14 53 +24
2 Samsunspor 23 14 2 7 41 21 49 +20
3 İstanbulspor 23 13 6 4 45 26 43 +19
4 Altınordu 23 12 6 5 35 30 41 +5
5 Adana Demirspor 23 11 6 6 38 23 39 +15
6 Ankara Keçiörengücü 23 11 7 5 30 16 38 +14
7 Altay 23 12 9 2 39 28 38 +11
8 Tuzlaspor 23 11 7 5 31 28 38 +3
9 Bandırmaspor 23 9 10 4 28 27 31 +1
10 Bursaspor 23 9 10 4 35 36 31 -1
11 Ümraniyespor 23 8 8 7 27 31 31 -4
12 Adanaspor 23 7 11 5 32 33 26 -1
13 Menemenspor 23 6 9 8 28 37 26 -9
14 Balıkesirspor 23 6 11 6 23 32 24 -9
15 Boluspor 23 6 12 5 21 27 23 -6
16 Akhisarspor 23 5 14 4 20 39 19 -19
17 Ankaraspor 23 3 15 5 13 37 14 -24
18 Eskişehirspor 23 1 15 7 15 54 7 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 25 18 2 5 57 18 59 +39
2 Van Spor 25 14 6 5 40 23 47 +17
3 Bodrumspor 25 13 6 6 56 34 45 +22
4 Sakaryaspor 25 12 4 9 41 26 45 +15
5 Kırşehir Belediyespor 25 12 6 7 33 19 43 +14
6 Turgutluspor 25 14 10 1 34 38 43 -4
7 Serik Belediyespor 25 10 6 9 40 32 39 +8
8 Kırklarelispor 25 9 5 11 29 21 38 +8
9 Etimesgut Belediyespor 25 10 8 7 33 25 37 +8
10 Tarsus İdman Yurdu 25 10 9 6 36 32 36 +4
11 Pendikspor 25 11 12 2 44 31 35 +13
12 Pazarspor 25 10 11 4 37 39 34 -2
13 Sivas Belediyespor 25 8 8 9 39 32 33 +7
14 Karacabey Belediyespor 25 9 10 6 31 30 33 +1
15 1922 Konyaspor 25 7 13 5 31 33 26 -2
16 Bayburt Özel İdare Spor 25 8 15 2 29 43 26 -14
17 Kastamonuspor 25 6 13 6 22 37 24 -15
18 Mamak FK 25 6 14 5 24 63 23 -39
19 Elazığspor 25 7 15 3 32 51 21 -19
20 Kardemir Karabükspor 25 1 22 2 10 71 2 -61
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 20 13 2 5 26 12 44 +14
2 1928 Bucaspor 20 12 2 6 38 14 42 +24
3 Yeşilyurt Belediyespor 20 13 5 2 32 13 41 +19
4 Arnavutköy Belediye 20 10 5 5 30 19 35 +11
5 Ofspor 20 9 5 6 27 24 33 +3
6 Belediye Derincespor 19 7 4 8 29 17 29 +12
7 Artvin Hopaspor 20 7 8 5 26 33 26 -7
8 Edirnespor 20 6 7 7 23 24 25 -1
9 Fatsa Belediyespor 19 6 7 6 15 19 24 -4
10 Kızılcabölükspor 20 5 8 7 19 24 22 -5
11 Payasspor 20 5 9 6 23 28 21 -5
12 Nevşehir Belediyespor 20 5 10 5 19 20 20 -1
13 Antalya Kemerspor 20 5 10 5 18 33 20 -15
14 1877 Alemdağspor 19 5 10 4 23 34 19 -11
15 Çankaya FK 19 5 11 3 13 29 18 -16
16 Manisaspor 20 1 11 8 14 32 11 -18
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/02/2021 Antalyaspor vs Başakşehir FK
 27/02/2021 Çaykur Rizespor vs Sivasspor
 27/02/2021 Galatasaray vs BB Erzurumspor
 28/02/2021 Göztepe vs Kasımpaşa
 28/02/2021 Trabzonspor vs Fenerbahçe
 02/03/2021 Gaziantep FK vs Gençlerbirliği
 02/03/2021 Yeni Malatyaspor vs Beşiktaş
 03/03/2021 BB Erzurumspor vs Fatih Karagümrük
 03/03/2021 Başakşehir FK vs Konyaspor
 03/03/2021 Sivasspor vs Hatayspor
 03/03/2021 Sivasspor - Hatayspor Sivasspor ligde evindeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Sivasspor yenilmez
 03/03/2021 Sivasspor - Hatayspor Hatayspor ligde deplasmandaki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Hatayspor yenilmez
 03/03/2021 MKE Ankaragücü - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 7 maçını kazandı  Galatasaray kazanır
 03/03/2021 Kayserispor - Çaykur Rizespor Çaykur Rizespor ligde deplasmandaki son 10 maçında hiç kazanamadı  Kayserispor yenilmez
 03/03/2021 MKE Ankaragücü - Galatasaray MKE Ankaragücü ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Galatasaray yenilmez
 04/03/2021 Kasımpaşa - Trabzonspor Trabzonspor ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 04/03/2021 Fenerbahçe - Antalyaspor Antalyaspor ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Antalyaspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/02/2021 Altınordu vs Ümraniyespor
 27/02/2021 Adana Demirspor vs Bandırmaspor
 28/02/2021 Ankara Keçiörengücü vs Samsunspor
 28/02/2021 Bursaspor vs Akhisarspor
 28/02/2021 Eskişehirspor vs İstanbulspor
 28/02/2021 Giresunspor vs Altay
 01/03/2021 Tuzlaspor vs Adanaspor
 01/03/2021 Menemenspor vs Boluspor
 01/03/2021 Balıkesirspor vs Ankaraspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/03/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Kastamonuspor
 04/03/2021 Bodrumspor vs Van Spor
 04/03/2021 Elazığspor vs 1922 Konyaspor
 04/03/2021 Karacabey Belediyespor vs Pazarspor
 04/03/2021 Kardemir Karabükspor vs Turgutluspor
 04/03/2021 Kırşehir Belediyespor vs Kırklarelispor
 04/03/2021 Mamak FK vs Tarsus İdman Yurdu
 04/03/2021 Pendikspor vs Eyüpspor
 04/03/2021 Serik Belediyespor vs Etimesgut Belediyespor
 04/03/2021 Sivas Belediyespor vs Sakaryaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/03/2021 Artvin Hopaspor vs Arnavutköy Belediye
 03/03/2021 Çankaya FK vs Antalya Kemerspor
 03/03/2021 Fatsa Belediyespor vs Edirnespor
 03/03/2021 Kızılcabölükspor vs Diyarbekirspor
 03/03/2021 Nevşehir Belediyespor vs Belediye Derincespor
 03/03/2021 Yeşilyurt Belediyespor vs Ofspor
 03/03/2021 1877 Alemdağspor vs Manisaspor
 03/03/2021 1928 Bucaspor vs Payasspor
 03/03/2021 Artvin Hopaspor - Arnavutköy Belediye Artvin Hopaspor ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Artvin Hopaspor yenilmez
 03/03/2021 Çankaya FK - Antalya Kemerspor Çankaya FK ligde evindeki son 6 maçını kaybetti  Antalya Kemerspor kazanır
 03/03/2021 1877 Alemdağspor - Manisaspor 1877 Alemdağspor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Manisaspor yenilmez
 03/03/2021 Kızılcabölükspor - Diyarbekirspor Diyarbekirspor ligde deplasmandaki son 9 maçında hiç kaybetmedi  Diyarbekirspor yenilmez
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI